[Zolima Citymag] Sinh ra, Lớn lên và Suy đồi ở Hong Kong: Một cuộc Trò chuyện với Ackbar Abbas

Bài viết gốc mang tên “Born, Raised and Corrupted in Hong Kong: A Chat with Ackbar Abbas” của tác giả Sarah Karacs đăng trên tạp chí Zolima Citymag ngày 20/09/2018.

Bản dịch tiếng Việt do Alicia Oanh Le dịch, đặt tựa đề, chú giải và minh hoạ. Quyển sách được nhắc trong bài mình có một bản vì là sách học chuyên ngành cả Hong Kong Studies và Comparative Literature, nên nếu bạn muốn đọc thử hãy để lại lời nhắn cho Alicia tại ĐÂY

 

SINH RA, LỚN LÊN VÀ SUY ĐỒI Ở HONG KONG: MỘT CUỘC TRÒ CHUYỆN VỚI ACKBAR ABBAS

Bìa quyển sách Hong Kong: Culture and Politics of Disappearance (1997) của Ackbar Abbas. Ảnh của Zolimag.

Ackbar Abbas là tác giả của những tác phẩm có tầm ảnh hưởng bậc nhất về văn hoá và văn học Hong Kong, nhưng trái với những gì mọi người thường nghĩ, bản thân ông lại không thích công việc viết lách. Mặt dù ông phủ nhận điều này nhưng có thể việc không ưa thích gì viết lách ấy chính là do ông không biết đánh máy và phải mất công viết văn bằng giấy bút thủ công.

Là một học giả hiện sinh sống và làm việc ở California, ông vẫn thường quay lại Hong Kong, nơi mà ông đã “sinh ra, lớn lên và suy đồi.” Ông thường được mời phát biểu về công trình nghiên cứu tiên phong của mình về danh tính văn hoá mong manh của thành phố này. Hiền hậu và hay chuyện, Abbas thích giảng dạy hơn công cuộc viết lách “đau khổ” thường đi liền với việc đối mặt những điều chưa được khai phá. “Tôi đánh vật với nó, tôi viết, tôi chỉ viết khi bắt buộc phải viết, và luôn luôn vào phút chót, nhưng đó là cách bài viết thành hình,” ông nói. “Tôi không thể lấy làm thích được.”

Ngược lại, dạy học đem lại niềm vui cho ông. Trong lớp, ông thường lật giữa những tờ giấy viết tay lộn xộn xếp thành đống. Ông đọc với sự rõ ràng minh mẫn, nhưng thỉnh thoảng bị vấp bởi chính chữ viết tay của mình. Các tín đồ công nghệ có thể bất đồng ý kiến, nhưng đối với Abbas, viết tay bằng giấy bút tốt hơn gõ máy tính rất nhiều. “Khi tôi đọc lại những gì mình viết ra bằng tay, tôi nhìn thấy trong đó những khúc ngoặt và bước rẽ,” ông nói bên bàn ăn sáng lúc 7 giờ gần khách sạn ở khu Sheung Wan, gần khu vực ông từng lớn lên. “Điều ấy cho phép bạn lần lại dấu vết toàn bộ lịch sử cuộc đấu tranh của mình.”

Abbas hiện đang nghỉ phép* từ vị trí Giáo sư chuyên ngành Văn học So sánh tại Đại học California, Irvine, một thành phố rộng lớn không hề thân thiện với người đi bộ và rất khó tìm được một người phụ đánh máy. Hơn 30 bài luận viết tay hãy còn đang đợi chờ mỏi mòn ở nhà, những đứa con tinh thần khó khăn lắm mới thành hình và chưa được ra mắt. Rất nhiều người biết đến ông với tư cách tác giả quyển sách nổi tiếng xuất bản năm 1997 mang tên Hong Kong: Văn hoá và Chính trị của Sự Biến mất (Hong Kong: Culture and Politics and Disappearance), một tác phẩm sinh ra từ những tập giấy và bút mực mà Abbas thích sưu tập, bên cạnh đồng hồ giả và vintage.

Mục lục quyển Hong Kong: Culture and Politics of Disappearance. Ảnh: Alicia Oanh Le.

Trong tác phẩm nền tảng này, Abbas dùng những khái niệm về sự hoài cổ, quên lãng và ký ức tập thể để nghiên cứu con quái vật liên tục thay đổi ấy là danh tính Hong Kong. Quyển sách đặt ra khái niệm déjà disparu để miêu tả chủ thể danh tính thành phố này sau Tuyên bố Chung Anh-Trung năm 1984 dọn đường cho việc Trao trả Hong Kong lại cho Trung Quốc năm 1997.

Abbas định nghĩa déjà disparu là “cảm giác những gì mới lạ và độc đáo của một tình huống, trạng thái đã luôn biến mất, và chỉ còn lại chúng ta ở đây níu giữ những khuôn mẫu sáo rộng, hoặc một nhúm ký ức chưa bao giờ trở thành hiện thực.” Đó là một khái niệm vẫn còn vang dội đến ngày nay, ở cả Hong Kong và nước ngoài. Nghệ sĩ đa phương tiện Adrian Wong khám phá nó bằng cách chơi đùa với những “khuôn vàng thước ngọc” của điện ảnh và truyền hình Hong Kong, nhà làm phim Jenny Suen ca ngợi Abbas là nguồn ảnh hưởng đến bộ phim The White Girl của cô, còn những câu chuyện giả tưởng của Dung Kai-cheung cũng gợi nên những xúc cảm về một nỗ lực nắm bắt trong vô vọng những gì đã vượt quá tầm với.

“Bởi đủ loại lí do, những câu chuyện về Hong Kong luôn luôn chuyện về những nơi khác,” Abbas nói. “Bởi thế nên không có hẳn một khái niệm chính thức về khả năng tồn tại của một nền văn hoá bản địa (local), mà cách họ hiểu “bản địa” chính là “bản địa” là một hạn chế, nếu anh “bản địa” thì có nghĩa là anh bị hạn chế trong một khuôn khổ nào đó.”

Abbas cho rằng các tác phẩm của Vương Gia Vệ đã gây chấn động trên nhiều mặt bằng và cục diện. Sức hấp dẫn toàn cầu của các bộ phim của ông, và cách chúng gợi nên cảm giác biến vị (dislocation) trong nhiều thành phố lớn, được miêu tả ở Hong Kong mà có thể đọc mà không cần ngữ cảnh văn hoá và chính trị đặc trưng. “Trong Trùng Khánh Sâm Lâm (Chungking Express, 1994), bản địa mang nặng tính biến vị, và chính bởi vì thế mà tính “bản địa” này có sự hấp dẫn đối với những người ở những nơi khác trên thế giới, vì vậy khi người ta nhìn vào sự bản địa này, nó sẽ đồng vọng quan điểm của họ về tính bản địa trong các thành phố lớn khác,” ông nói.

Không gian bị biến vị thể hiện trong những bộ phim này đã ngày càng lan toả sâu rộng nhờ hiệu ứng toàn cầu hoá. Vì thế, viễn cảnh của Vương Gia Vệ về Hong Kong có thể được đọc như một văn bản kích thích sự tiên đoán về một thành phố tương lai vô cùng đồng nhất. Các bộ phim của Vương Gia Vệ làm Abbas mê mẩn trong cách sử dụng những hình ảnh biểu tượng cho sự thất vọng, những cuộc gặp gỡ hụt và những thay đổi chóng mặt những trải nghiệm này mang lại. Continue reading “[Zolima Citymag] Sinh ra, Lớn lên và Suy đồi ở Hong Kong: Một cuộc Trò chuyện với Ackbar Abbas”