[M+ Stories] Khám phá Kho Lưu trữ Kiến trúc Hong Kong: Wong & Ouyang (Vương Âu Dương)

Ảnh: Wong & Ouyang (HK) Ltd., Ảnh chụp, kiết xuất tầm nhìn từ trên không trung, Bệnh viện Adventist Hong Kong (1971), Đường Stubbs, Hong Kong, 1966–1967, bản in gelatin bạc, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Bài viết gốc mang tên Exploring the Hong Kong Architecture Archives of Wong & Ouyang đăng ngày 31 tháng Năm, 2019 trong mục Archives trên trang M+.

From the Archives (tạm dịch: Từ Kho Lưu Trữ) là chuỗi bài viết khám phá Kho Lưu trữ thuộc khuôn khổ Bộ Sưu Tập M+. Dưới đây, với sự giúp đỡ đến từ các nhân viên M+, bạn có thể khám phá 04 dự án của hãng kiến trúc Wong & Ouyang (HK) Ltd đến từ kho lưu trữ của bảo tàng. Các dự án này đại diện cho từng giai đoạn khác nhau trong suốt quá trình phát triển của hãng: Tư gia Jackson Wong, Bệnh viện Adventist Hong Kong, Toà nhà Hutchison, và Bond Centre, sau này đổi tên thành Lippo Centre.

Những người tham gia phỏng vấn: 

  • Shirley Surya, Giám Tuyển, Thiết kế và Kiến trúc
  • Kevin Forkan, Trưởng Bộ phận Lưu trữ và Thư viện

Bộ lưu trữ này đến từ đâu?

Shirley: tương tự như trường hợp Wong Tung & Partners, bộ lưu trữ này đến từ Wong & Ouyang, một trong những hãng kiến trúc “của nhà trồng được” sớm nhất tại Hong Kong trong giai đoạn hậu Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Hãng được thành lập năm 1958 với tên gọi Wong & Ng Associates bởi hai người sáng lập Jackson Wong (Vương Trạch Sinh) và Ng Chung Man (Ngũ Chấn Dân). 

Nhưng không như Wong Tung & Partners, các nhà sáng lập Wong & Ouyang được đào tạo hoàn toàn tại Hong Kong. Cả Wong và Ng đều là lứa sinh viên tốt nghiệp khoá đầu tiên năm 1955 từ Phân khoa Kiến trúc, Trường Đại học Hong Kong, dưới sự dẫn dắt của Gordon Brown, nguyên chủ tịch Học viện Liên Minh Kiến trúc Luân Đôn (Architectural Association School of Architecture, London). Wong Ouyang là một trong những hãng đầu tiên được thành lập bởi các kiến trúc sư được đào tạo ngay tại chính Hong Kong, và những công trình dồi dào của hãng đã cống hiến rất nhiều cho sự phát triển đô thị và kiến trúc Hong Kong.

 

Có những gì trong bộ lưu trữ này?

Hiện vật ra đời sớm nhất trong bộ lưu trữ: một bản vẽ của Jackson Wong khi còn là sinh viên kiến trúc tại Đại học Hong Kong. Jackson Wong Chack Sang, Bản vẽ, Nhà tứ hợp viện của giáo sư người Trung Quốc, khoảng năm 1954, graphite, mực, và màu vẽ trên giấy, M+, Hong Kong. © Tài sản Jackson Wong

 

Kevin: Bộ lưu trữ Wong & Ouyang bao gồm các hiện vật đến từ 06 dự án của hãng, trong đó có 04 dự án chính chúng tôi sẽ tập trung thảo luận trong bài này. Nhìn chung, có khoảng 160 vật phẩm trong bộ lưu trữ này, bao gồm các bản vẽ và mặt bằng sàn, thường là tái bản diazotype. Đây là những bản sao được làm bằng giấy xử lý hoá chất (được giải thích thêm trong bài đăng về Wong Tung). Ví dụ nếu có ai muốn làm bản sao của Lippo Centre thì họ sẽ phải tìm đến chúng tôi, bởi hiện tại chúng tôi đang nắm giữ toàn bộ các mặt bằng sàn của toà nhà này. 

Bộ lưu trữ bao gồm hình ảnh chụp lại tất cả các dự án đã hoàn toàn, và một số ảnh chụp trong quá trình xây dựng. Đa số các hình này là bản in đen trắng hoặc có màu, nhưng cũng có thêm các bản sao ảnh số. Ngoài ra còn có tạp chí, các phần cắt ra từ báo giấy, và các brochure liên quan đến từng dự án. 

Vật phẩm có tuổi đời lớn nhất trong bộ lưu trữ này là một bản vẽ của Jackson Wong trong thời kỳ theo học Kiến trúc tại Đại học Hong Kong, có từ năm 1954. Đây là một món quà từ gia đình cụ Jackson Wong và chúng tôi đã gộp chung lại vào bộ lưu trữ Wong & Ouyang. 

Bản vẽ phác họa một tổ hợp nhà tứ hợp viện Jackson vẽ cho một vị giáo sư người Trung Quốc, thể hiện rõ sự liên hệ với cả kiến trúc truyền thống Trung Hoa và kiến trúc hiện đại phương Tây, làm gợi nhớ đến các tác phẩm của Ludwig Mies van der Rohe, viện trưởng cuối cùng của trường Bauhaus danh tiếng. Nó cũng có không ít sự tương đồng với những thiết kế sau này của Wong, đặc biệt là thiết kế nhà riêng của Jackson Wong. 

 

Tư gia Jackson Wong (1964–66)

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Ảnh chụp ngoại diện, Tư gia Jackson Wong (1966), Đường Chung Hom Kok, Hong Kong, khoảng năm 1966, bản in gelatin bạc, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Shirley: đây là nhà ở của chính bản thân Jackson Wong. Đa số các kiến trúc sư ở Hong Kong đánh giá đây là một công trình nhà ở khá táo bạo đến từ việc sử dụng hoàn toàn xi măng phơi trần và sự giản lược trong kết cấu – gồm những mặt phẳng tuyến tính và các khối dạng hộp đặt trên dầm chìa. 

Wong đã hết sức táo bạo trong việc sử dụng toàn bộ beton brut (xi măng thô) cho ngoại diện ngôi nhà (và nhiều phần bên trong căn nhà). Nó phản ánh ảnh hưởng của chủ nghĩa Thô mộc (Brutalism) trong sản xuất kiến trúc thời bấy giờ, bắt nguồn từ Anh Quốc trong thập niên 1950. Dù việc dùng xi măng phơi trần không trang trí gì thêm không phải lúc nào cũng phù hợp với khí hậu Hong Kong – cách làm này cũng đã được áp dụng vào các công trình khác như trường Đại học Trung Văn Hương Cảng do W. Szeto & Partners thiết kế trong thập niên 60. Tính hiện đại và bình đẳng trong các không gian cộng đồng thiết kế theo chủ nghĩa Thô mộc tại Anh Quốc trong thập niên 60 đã gây được sự đồng vọng lớn với các kiến trúc sư Hong Kong. Trong trường hợp này, nó được áp dụng vào thiết kế một dinh thự sang trọng. Dẫu vậy, căn nhà vẫn là một ví dụ xuất sắc cho nỗ lực thử nghiệm với những vật liệu như xi măng thô của Wong. Sau này cách làm này cũng được áp dụng khi thiết kế Bệnh viện Adventist Hong Kong. 

Cũng như bản vẽ của cậu sinh viên Jackson Wong vẽ tổ hợp nhà tứ hợp viện cho thầy người Trung Quốc của mình, nhà của Wong cũng phản ánh ảnh hưởng của tính chất tuyến tính và thiết kế nhà không vách ngăn đến từ Ludwig Mies van der Rohe.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Các khu vực ‘C-C’ (bản vẽ mặt đứng phía tây) và ‘D-D’ (phía đông), Tư gia Jackson Wong (1966), Đường Chung Hom Kok, Hong Kong, 30 tháng Một 1964, chỉnh sửa ngày 6 tháng Một 1966, diazotype (bản sao) và mực trên giấy, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Ảnh chụp Nội thất, [phòng trẻ con], Tư gia Jackson Wong (1966), Đường Chung Hom Kok, Hong Kong, [thập niên 1960] – tháng Sáu 1968, bản in gelatin bạc, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Wong đã hết sức táo bạo trong việc sử dụng toàn bộ béton brut (xi măng thô) cho ngoại diện ngôi nhà (và nhiều phần bên trong căn nhà). Nó phản ánh ảnh hưởng của chủ nghĩa Thô mộc (Brutalism) trong sản xuất kiến trúc thời bấy giờ, bắt nguồn từ Anh Quốc trong thập niên 1950. Dù việc dùng xi măng phơi trần không trang trí gì thêm không phải lúc nào cũng phù hợp với khí hậu Hong Kong – cách làm này cũng đã được áp dụng vào các công trình khác như trường Đại học Trung Văn Hương Cảng do W. Szeto & Partners thiết kế trong thập niên 60. Tính hiện đại và bình đẳng trong các không gian công cộng được thiết kế theo chủ nghĩa Thô mộc tại Anh Quốc trong thập niên 60 đã gây được sự đồng vọng lớn với các kiến trúc sư Hong Kong. Trong trường hợp này, nó được áp dụng vào thiết kế một dinh thự sang trọng. Dẫu vậy, căn nhà vẫn là một ví dụ xuất sắc cho nỗ lực thử nghiệm với những vật liệu như xi măng thô của Wong. Sau này cách làm này cũng được áp dụng khi thiết kế Bệnh viện Adventist Hong Kong. 

Cũng như bản vẽ của cậu sinh viên Jackson Wong minh hoạ tổ hợp nhà tứ hợp viện cho thầy người Trung Quốc của mình, nhà của Wong cũng phản ánh ảnh hưởng của tính chất tuyến tính và thiết kế nhà không vách ngăn đến từ Ludwig Mies van der Rohe.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Trích đoạn liên quan đến tư gia Jackson Wong (1966), Đường Chung Hom Kok, Hong Kong, Tạp chí Far East Architect & Builder, tháng Chín 1966, mực in trên giấy, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

BỆNH VIỆN ADVENTIST (1967-71)

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Bản sao ảnh chụp ngoại diện, Bệnh viện Adventist Hong Kong (1971), Đường Stubbs, Hong Kong, ảnh chụp [khoảng năm 1973], scan ngày 31 tháng Mười 2017, định dạng TIF, M+, Hong Kong. Quà của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Shirley: trái với một dự án đậm nét cá nhân như tư gia Jackson Wong, Bệnh viện Adventist Hong Kong đại diện cho một trong những thiết kế đầu tiên của Wong & Ouyang trong lĩnh vực cơ sở vật chất công cộng. Đây cũng là thiết kế bệnh viện đầu tiên của hãng. Tọa lạc trên một đỉnh đồi trong dạng hình tháp tròn khá mới mẻ vào thời bấy giờ, đây được xem là một trong những toà nhà đầu tiên ở Hong Kong với thiết kế mặt bằng sàn tròn.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Mặt bằng sàn tầng sáu, Bệnh viện Adventist Hong Kong (1971), Đường Stubbs, Hong Kong, tháng Tám 1967, chỉnh sửa từ tháng Hai – tháng Mười 1968, diazotype (bản sao) và mực trên giấy, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Hình mặt bằng sàn trên cho thấy thiết kế toả tròn và toàn thị của toà nhà, phản ánh cách tiếp cận hoạch định y khoa lấy con người làm trọng tâm đang nổi lên thời bấy giờ. Cách tiếp cận này tập trung vào những nhu cầu của người sử dụng. Ví dụ, các phòng bệnh nằm ở vành đai xung quanh trạm y tá ở trung tâm, giảm thiểu nhu cầu đối với các không gian bổ trợ vừa cho phép tầm nhìn thẳng giữa người chăm sóc và người bệnh. Trong giai đoạn đó, một mặt bằng như thế rất hữu hiệu với một bệnh viện ở quy mô như thế. Bản vẽ cũng cho thấy sự phân bổ không gian có hiệu suất cao, có thể chứa tất cả các không gian khác nhau – nhà nguyện, phòng khám, phòng bệnh, và trạm y tá – trong cùng một tầng. 

Cũng như tư gia Jackson Wong, bệnh viện được thiết kế và hoàn thiện với thẩm mĩ Thô mộc và xi măng trần. Không may thay, ngày nay ta không còn có thể thấy điều này bởi mặt ngoài đã bị sơn lại – đây cũng là số phận chung của nhiều công trình Thô mộc khác.

 

Toà nhà Hutchison (1972-74)

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Ảnh chụp, kiết xuất phối cảnh, Toà nhà Hutchison (1975), Đường Harcourt, Hong Kong, [khoảng năm 1972], bản in sinh màu; Bản sao ảnh chụp ngoại diện, Toà nhà Hutchison (1975), Đường Harcourt, Hong Kong, ảnh chụp [khoảng năm 1975], scan ngày 31 tháng Mười 2007, định dạng TIFF, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Shirley: Toà nhà Hutchison (Hutchison House), hoàn tất năm 1975 tại Admiralty, là một trong những toà cao ốc văn phòng đầu tiên được xây dựng tại Hong Kong trong giai đoạn bùng nổ kinh tế của thập niên 1970. Đây là tổng hành dinh tập đoàn Hutchison International, một trong những tập đoàn lớn nhất Hong Kong.

Vào thời điểm đó toàn bộ quận Admiralty – Wanchai cũng đang trải qua giai đoạn tái phát triển. Cơ sở quận đội của Anh Quốc lúc bấy giờ đang dần chuyển sang nơi khác và cả khu vực này cần phải được trưng dụng vào mục đích mới. Toà nhà Hutchison là một trong những cao ốc văn phòng được xây dựng sớm nhất trong quận tài chính đang thành hình này.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Ảnh chụp nội thất với chi tiết thang máy, Toà nhà Hutchison (1975), Đường Hartcourt, Hong Kong, [khoảng năm 1975], bản in sinh màu, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Trong một bài báo trên tạp chí Asian Architect & Builder (tháng Bảy, 1974), Toà nhà Hutchison được miêu tả là “một toà nhà quyền cao chức trọng”: một cao ốc văn phòng hai mươi tầng được xây dựng từ những vật liệu và trang thiết bị tân tiến nhất. Các sảnh thang máy và cầu thang bộ được tập trung tại tâm khối toà nhà, tạo nên không gian văn phòng cho thuê không cần đến cột đỡ. Mọi sàn nhà đều làm từ gỗ tếch cao cấp và các cửa sổ được đóng khung đồng và nhôm anod hoá, cùng kính sơn xám để giảm thiểu tối đa sức nóng và chống lại tia mặt trời. 

Đây là một trong những toà nhà văn phòng đa công năng đầu tiên tại Hong Kong, với phần bệ khối cấu thành từ trung tâm thương mại và khu vực văn phòng. Khu vực sảnh hết sức cầu kì của trung tâm thương mại có đèn chùm tiệp trần làm từ các ống acrylic xanh và vàng, được đặt trên một lưới đỡ làm từ nhôm anod hoá màu đồng có các ống theo mô-típ hình học. Khu vực mua sắm chính được phục vụ bởi sáu thang cuối, sàn nhà và tường ốp cẩm thạch Ý. 

Ngày nay, Toà nhà Hutchison rõ ràng đã bị lép vế trước những cao ốc cao to hơn xung quanh và chẳng mấy chốc sẽ bị đập đi. Nhưng khi được hoàn tất vào bốn mươi bốn năm trước (bốn mươi lăm rồi lol), đây là một công trình có tầm ảnh hưởng lớn đối với loại hình cao ốc bán lẻ-tích hợp-văn phòng tại Hong Kong. Là những kiến trúc sư bản địa, Wong & Ouyang đã táo bạo dựng nên một trong những toà nhà cao tầng đầu tiên trong khu vực Admiralty. Cả Bon Centre và Hutchison House, cùng với Pacific Place – một dự án khác cũng không kém phần quan trọng của hãng – đã nói lên hết vai trò và sự hiện diện của họ tại khu vực này.

 

Bond Centre (Lippo Centre) (1984–87)

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Kiết xuất ngoại diện, Bond Centre (Lippo Centre) (1984-1987), Admiralty, Hong Kong, [khoảng năm 1985], bản in sinh màu, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Shirley: Bond Centre là dự án hợp tác cấp cao nhất của hãng, thực hiện cùng kiến trúc sư người Mĩ Paul Rudolph trong vai trò tư vấn thiết kế. Có thể bạn sẽ quen gọi toà nhà này là Lippo Centre hơn, vì tập đoàn Bond đã phá sản chỉ không lâu sau khi hoàn tất công trình.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Mặt bằng sàn tầng bốn, Bond Centre (Lippo Centre) (1987), Admiralty, Hong Kong, [1985], chỉnh sửa từ tháng Mười Một 1985 – tháng Năm 1986, diazotype (bản sao) và mực trên giấy, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Những bản vẽ cuối cùng của toà nhà này được Wong & Ouyang đảm nhiệm với Nora Leung trong vai trò kiến trúc sư chính của dự án. Bản thiết kế phần lớn do Paul Rudolph lên ý tưởng. Ông là bộ mặt của dự án này và được giới thiệu rộng rãi trên các brochure quảng bá có trong bộ lưu trữ, những ấn phẩm được phát hành ngay sau khi toà nhà được hoàn tất để thu hút người thuê văn phòng. Ngoài ra còn có một đoạn phim quảng cáo cũ về Bond Centre mà Rudolph góp mặt để giới thiệu sự hoà hợp của toà nhà trong bối cảnh quận tài chính Admiralty – Wanchai, và đặc biệt là cách mà những bức tường kính của nó được thiết kế để phản chiếu lại hình ảnh các cao ốc khác trong khu vực.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Brochure quảng cáo brochure, Bond Centre (Lippo Centre) (1987), Admiralty, Hong Kong, [1987], mực in trên giấy, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Một trong những đặc điểm dễ nhận dạng nhất của toà nhà chính là những cột dạng hình cái nêm lồi ra – khiến hai toà nhà có biết danh “cây koala” vì trông như những con gấu túi ôm chặt lấy thân cây. Những phần lồi ra này xuất phát từ việc đặt các bộ phận trong một tầng lên các giá đỡ để giải cấu trúc ngoại diện các toà tháp, đem lại yếu tố quy mô cho ngoại diện toà nhà. Những chỗ nhô ra từng tầng một này được gọi là “tầng trên trời” – khi nhìn từ bên ngoài, chúng phơi bày hết nào là mặt sàn, tường và mái.

 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Bản sao ảnh chụp ngoại diện, Bond Centre (Lippo Centre) (1987), Admiralty, Hong Kong, [circa 1988], scan ngày 1 tháng Tư 2008, định dạng TIFF; trang trích từ brochure quảng cáo, Bond Centre (Lippo Centre) (1987), Admiralty, Hong Kong, [1987], mực in trên giấy, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Một thiết kế như vậy chính là ví dụ điển hình cho những cố gắng không ngừng nghỉ của Rudolph trong việc làm mới ngôn ngữ chuẩn hoá của các thiết kế tháp mang tính tiên liệu. Đây cũng là lí do vì sao có quá nhiều bản vẽ mặt sàn cho cùng một toà nhà. Mỗi một trong 12 bản vẽ cơ bản được quay 45 độ so với tầng dưới, và vì thế khi nhìn từ trên cao xuống có cảm giác các phần lồi ra đang xoay như cánh quạt của cối xay gió.

Thiết kế của toà nhà này, hoàn toàn tách biệt khỏi mặt đường và đặc trưng bởi sự tác động qua lại lẫn nhau của bệ khối bốn tầng đặt trên những cột siêu to khổng lồ, cũng phản ánh tầm quan trọng Rudolph nhấn mạnh vào giao diện của toà nhà đối với công chúng thông qua Queensway. Người đi đường trên vỉa hè có thể vào khu vực bệ khối này thông qua một chiếc cầu thang rộng rãi giữa các toà tháp dẫn đến một sảnh ba tầng. Bệ đỡ cũng bao gồm một tầng đường bộ treo (skywalk) thứ hai cho phép người đi bộ đi lại thoải mái ngay trên đầu xe cộ dưới đường và được che chắn nắng mưa. Ở trong bốn góc bệ khối đều có cầu nối đường bộ treo với các toà nhà ngay cạnh bên. 

Wong & Ouyang (HK) Ltd., Ảnh chụp thi công, Bond Centre (Lippo Centre) (1987), Admiralty, Hong Kong, 1984–1988; Ảnh chụp thi công, Bond Centre (Lippo Centre) (1987), Admiralty, Hong Kong, [khoảng năm 1986], các bản in sinh màu, M+, Hong Kong. Quà tặng của Wong & Ouyang (HK) Ltd., 2017. © Wong & Ouyang (HK) Ltd.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s